Guy Verhofstadt


Optimism is a moral duty

Optimism is a moral duty. This statement by Karl Popper says it all, really. Why? Optimism is not a matter-of-course. It may be for children, but for adults, it is soon seen as a sign of naïveté.  Indeed, is it not the case that anyone who has been through difficult times ‘knows better’?  Pessimism and cynicism are therefore elevated all too quickly to the ultimate attitude to life of the wise and experienced man or woman.

Nevertheless, pessimism is an admission of weakness, an easy way-out, because it justifies passiveness and lethargy.  Doing nothing is allowed, given that doing something leads to nothing, or so claims the shoulder-shrugging pessimist. But what if everyone started to think that way? Or if everyone had always thought that way? Would we not all still be living in the Stone Age?  In any event, democracy would never have been fought for, nor would human rights, and dictatorships and oppression would not have been challenged. In a pessimistic world, America would never have been discovered, nor would penicillin. In short, there is no progress without optimism.

This is why optimism is a moral duty. It is the only way to make headway. The only attitude to life that can bring about reform. The only way to achieve a better world. However difficult that may be at times. And however many objections and obstacles have to be negotiated.

Optimism is also the result of the belief in the power of the individual.  Everyone can move forward, as long as that is what he or she wants.  Everyone can even change the world. This is not simply a philosophical theory, it is also scientifically underpinned. According to Ilya Prigogine, the last Belgian Nobel Prize Winner and founder of the chaos theory, the wing beat of a butterfly in the Brazilian rainforest can, in principle, bring about a hurricane in Europe.  If a butterfly wing can do this, why could not every single one of us help our society move forward?  Hence the adage ‘where there is a will there is a way’. This is why pessimism is tantamount to guilty neglect.  This is why optimism is a moral duty.


------------------


Optimism is a moral duty


Optimism is a moral duty. Optimisme is een morele plicht. Deze uitspraak van Karl Popper zegt het eigenlijk allemaal. Waarom? Optimisme is niet evident. Voor kinderen misschien wel, maar voor volwassenen heet dat al snel naïviteit. Is het immers niet zo dat wie al het een en het ander heeft meegemaakt, “wel beter weet”. Pessimisme en cynisme worden daarom al te snel verheven tot de ultieme levenshouding van de wijze en ervaren man of vrouw.

Toch is pessimisme een zwaktebod, een gemakkelijkheidsoplossing. Want het rechtvaardigt passiviteit en lethargie. Niets doen is veroorloofd, gezien iets doen tot niets leidt, is het leidmotief van de schouderophalende pessimist. Maar wat als iedereen zo denkt? Of iedereen altijd zo gedacht zou hebben? Zouden we dan niet met z’n allen in het steentijdperk leven? In elk geval zou er nooit voor democratie gevochten zijn, nooit voor mensenrechten, tegen dictaturen en onderdrukking. In een pessimistische wereld zou Amerika nooit ontdekt zijn en evenmin de peniceline. Kortom, zonder optimisme geen vooruitgang.

Daarom is optimisme een morele plicht. Het is de enige manier om vooruit te komen. De enige levenshouding die hervormingen kan teweeg brengen. De enige weg dus naar een betere wereld. Hoe moeilijk dat soms ook is. En hoeveel bezwaren ook moeten worden weggewerkt en obstakels moeten worden overwonnen.

Optimisme is tevens een gevolg van het geloof in de kracht van het individu. Iedereen kan vooruit, zolang hij of zij dat maar wil. Iedereen kan zelfs de wereld veranderen. Dit is niet enkel een filosofische theorie, ook wetenschappelijk is dit onderbouwd. Volgens Ilya Prigogine, de laatste Belgische Nobelprijswinnaar en grondlegger van de chaostheorie, kan een vleugelslag van een vlinder in het Braziliaanse oerwoud in principe een orkaan veroorzaken in Europa. Als een vlindervleugel dat kan, waarom zou niet elk van ons de samenleving vooruit kunnen helpen? Daarom geldt het adagium ‘kunnen is moeten’. Daarom is pessimisme gelijk aan schuldig verzuim. Daarom is optimisme een morele plicht.